Prof. Dr. Hayreddin Karaman

Başörtüsü yasağı ve AİHM

Bu öğretim yılının başında da YÖK hiç vakit kaybetmeden üniversitelere bir talimat gönderdi, bu talimatın içinde, başörtüsü yasağının hukuki dayanakları, gayretkeş bir avukat titizlik ve tarafgirliği ile bir bir sayılıp dökülmüş ve satır aralarında -hatta bazıları satır içinde- şöyle denmiş: "Bu iş bitmiştir, bizim de başkalarının da eli kolu bağlıdır, ne yapalım hukukun kestiği parmak acımaz, bize düşen bu yasağı, kraldan fazla kralcı olarak uygulamak, kimsenin gözünün yaşına bakmamaktır..."

YÖK bunu devamlı yapıyor, yeni olan ise hukuki dayanakların arasına Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ni (AİHM) sokması ve gerçeğe uymayan bir beyanla adı geçen mahkemenin de başörtüsü yasağını onayladığı izlenimi vermesi; yani açıkça halkı kandırmasıdır. Şimdi biz, AİHM'nin konu ile ilgili zabıtlarına dayanarak YÖK'ün açıklamasının gerçek dışı olduğunu ortaya koyacağız.

Bilindiği üzere on yıl kadar önce, başörtülü kızlara diploma verilmediği için Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na bir başvuru yapılmıştı, başvuru yanlış ve eksik yapıldığı, "Türkiye'de laik olamayan üniversite bulunmadığı ve bu sebeple başörtü yasağının öğrenim hakkını engellediği" ortaya konularak iyi savunma yapılmadığı için komisyon başvuruyu reddetmişti. Ancak komisyon kararının istişari olduğu ve bağlayıcı bir yanının bulunmadığı bilinmektedir.

Başörtüsü probleminin AİHM'ye (komisyona değil) ilk intikali, Refah Partisi'nin kapatılmasına yapılan itiraz sayesinde olmuştur. TC Anayasa Mahkemesi'nin kapatma gerekçelerinden biri de "RP'nin başörtü yasağına karşı çıkması ve yasağa uymayanları cesaretlendirmesi..." idi. AİHM üçe karşı dört oyla itirazı reddetti ve Anayasa Mahkemesi'nin kapatma kararını insan hakları ile ilgili sözleşmelere aykırı bulmadı. Ancak gerek kapatma kararını onaylayan dört üyenin ve gerekse buna karşı çıkan (karşı oy kullanan) üç üyenin ittifak ettikleri husus, başörtüsünün rejim için bir tehlike doğurmadığı ve kapatma kararına gerekçe olamayacağıdır. İşte ifadeleri:

"Mahkeme (AİHM, dört kişilik çoğunluk) tek tek ele alındığı zaman RP yöneticilerinin tutumlarının özellikle İslam başörtüsü meselesinde veya ibadetlere göre kamu sektöründe saatlerin düzenlenmesinde... Türkiye'deki laik rejim için yakın bir tehlike teşkil etmediklerini de değerlendirmektedir..."

"(Üç kişilik azınlığın karşı oy yazısından) Bu kararda komisyon, laik üniversitelerde İslâmî başörtüsünü yasaklayan yönetmeliklerin uygulanmasının, dilekçe sahiplerinin din hürriyetine zarar getirmediğini bildirmişti. Bize göre bu davalar, şöyle veya böyle gereksizdirler ve sadece İslami başörtüsünün takılmasının cesaretlendirilmesi olayının bir siyasi partinin kapatılmasını haklı çıkarıp çıkarmayacağı sorusunu tartışmak sözkonusu iken bunlar kesinlikle ileri sürülemez."

Yukarıdaki alıntılar şu gerçekleri açıklık ve kesinlikle ortaya koymaktadır:

1. Başörtüsü yasağının insan haklarına uygun bulunduğu hiçbir zaman AİHM tarafından söylenmemiş ve yasak onaylanmamıştır.

2. AİHM'ye göre okullarda ve devlet dairelerinde kadınların, kızların başörtüsü kullanmaları laik rejim için yakın bir tehlike değildir.

3. Başörtüsü yasağına karşı çıktı, yasağa uymayanları cesaretlendirdi diye bir parti kapatılamaz.

4. YÖK'ün başörtüsü yasağını AİHM'nin de onayladığı izlenimi vermesi gerçek dışıdır, hiledir, aldatmadır.

5. Başörtüsü yasağını sürdüren YÖK'tür. Daha önce de yazdığımız gibi yürürlükte olan kanuna göre üniversitelerde kılık kıyafet serbesttir. YÖK ilgili yönetmeliğe "Baş açık olacak" kaydını koymadığı takdirde yasağın hiçbir hukuki dayanağı kalmayacaktır. Başını örten de açan da bunu, dini inancı gereği yaptığını beyan etmiyor, kimse böyle bir beyana insanları zorlayamaz, şu halde bu bir kıyafet tercihidir ve kıyafet de serbesttir. Mahkeme kararları, "dini inanç sebebiyle örtünmeyi yasaklama" gerekçesine bağlıdır; mahkeme, dava nasıl açılırsa kararı ona göre verir. YÖK yasağı sürdürmek için inat ve ısrarla çalıyı tersine sürümediği zaman problem çözülmüş olacaktır.